عصارخانه هاي نجف آباد

عصارخانه هاي که به جرات مي توان « ديار نون » را به عنوان « شهر عصارخانه ها » عنوان کنيم، چرا که در اين شهر کوچک و کم جمعيت حدود 15 عصار خانه کوچک و بزرگ وجود داشته که متاسفانه بيش از نيمي از آنها از بين رفته است.

عصاري اصطلاحا به معني روغن گيري از دانه هاي نباتي چرب مي باشد.

عصار: فرد روغن گير

عصار خانه : محل يا کارخانه پيچيده اي که عمل عصاري در آن صورت مي گيرد.

نقش عصارخانه ها در گذشته از لحاظ صنعت، اقتصاد، تامين روشنايي، تقويت درختان ميوه و محصولات کشاورزي، تغذيه دام، رنگ آميزي، صابون سازي و حتي تهيه بعضي مواد خوراکي بسيار مهم بوده و هست و علاوه بر آن هنر معماري ساختن عصارخانه و نحوه نحوه کار عصاري داراي اهميّت بسزايي است.
مهمترين کاربري روغن دانه هاي چرب تامين روشنايي بوده و عموم مردم از روغن چراغ استفاده مي کرده اند. روغن گيري روشي نسبتا پيچيده بوده و داراي مراحل مختلفي ميباشد و نياز به مکان مخصوص و ابزار ويژه نظير تيرها، الوارها و اهرمهاي عظيم و طنابها و قرقره ها و سنگ هاي بزرگ و خمره هاي حجيم و نيروي انساني و نيروي محرکه اعم از شتر و يا برق دارد.
با استفاده از اين ابزار و با کمک شتر طي چندين مرحله فيزيکي طاقت فرسا دانه هاي روغني را پودر کرده و به شکل خمير درمي آورند و با تحت فشار قرار دادن خمير، روغن را بيرون مي کشيدند که براي مصارف مختلف از جمله کشاورزي بسيار مهم و مفيد بوده است.
معماري و بناي ساختمان عصاري ها ، نشان گر فکر بلند و نبوغ معماري هنرمندان اين مرز و بوم مي باشد.
ساختمان عصار خانه بناي عظيم عموما دو طبقه است که مصالح آن شفته، آهک، سنگ، آجر و خشت مي باشد. يکي از عناصر مهم عصاري سنگ هاي عصارخانه است که معمولا از جنس سنگ لاسو است که از کوه هاي اردستان و کاشان به دست مي آمده است.
يکي از عصارخانه هاي مهم و ارزشمند عصارخانه بزرگ و يا عصارخانه بازار نجف آباد مي باشد که به نام مالک آن « عصار خانه اخلاقي » معروف است و گرچه، چند دهه از خاموشي اش مي گذرد، اما هنوز هم تقريبا شکل اوّليه خود را حفظ کرده است.
يکي از سنگهاي اين عصارخانه بسيار نفيس و ارزشمند مي باشد چرا که روي اين سنگ آيه آخر سوره مبارکه « ن و القلم » حجاري شده است. اين کار اثر محمد حسن امامي در سنه 1094 هجري قمري است. به غير از اين سنگ نفيس و بي نظير چند سنگ نفيس و بي نظير ديگر در عصار خانه هاي نجف آباد موجود مي باشد از جمله سنگي که داري چهار حاشه حجاري است و سنگ ديگر که ذکر مقدس « يا علي » روي آن حک شده است. در ديار نون علاوه بر عصار خانه اخلاقي چندين عصار خانه ديگر وجود داشته که عبارتند از:

عصار خانه حاج تقي زمانيان، عصار خانه حاج حسن زمانيان، عصار خانه حاج محمود زمانيان، عصار خانه بابا امين زمانيان، عصار خانه بابا مراد زمانيان، عصار خانه بابا محب زمانيان، عصار خانه اسماعيل نادر، عصار خانه حاج سيد رضا، عصار خانه حاج غلامرضا عصارخانه حاج فتح الله يماني، عصار خانه حاج سيد محمد آيت، عصار خانه حاجي درويش

بنابر بررسي به عمل آمده از عصارخانه هاي فوق، شش عصار خانه باقي مانده که دوتاي آن خاموش و چهار واحد فعال مي باشد. نکته جالب توجه و عبرت آموز در مورد عصارخانه هاي فعلي نجف آباد که در وهله اول نظر تازه واردان را به خود جلب مي کند، خوش خلقي، مهمان نوازي، صفا، صميميت، صدق، پاکي و زحمت کشي سيماي عصاران مي باشد. با ورود به عصارخانه اين احساس به بيننده دست مي دهد که گويا يک قرن به عقب برگشته و وارد فضايي سنتي با مردمي يک رنگ و ساده دل شده گويا همانطور که پيشه پدرانشان را حفظ کرده اند، اخلاق و آداب آنها را نيز فراموش نکرده اند.